Co zrobić, gdy nie możesz spłacić pożyczki w terminie?

Pierwsze 72 godziny

1. Otwórz umowę i harmonogram. Znajdź datę najbliższej płatności, jej kwotę, roczną stopę zadłużenia przeterminowanego i opłaty za zaległość. Umowa musi je podawać (art. 30 ust. 1 pkt 11). Jeśli nie masz harmonogramu, możesz o niego poprosić bezpłatnie w każdej chwili (art. 37).
2. Policz, ile naprawdę możesz wpłacić. Nie „ile się da”, tylko konkretną kwotę i datę. Przykład: rata wynosi 540,42 zł, a do dnia płatności odłożysz 300 zł. Brakuje 240,42 zł i od tej liczby zaczyna się rozmowa.
3. Napisz do pożyczkodawcy kanałem z umowy. Opisz krótko, co się stało, ile i kiedy wpłacisz oraz o co prosisz. Wiadomość pisemna zostawia ślad z datą, a rozmowa telefoniczna nie zawsze.
4. Wpłać w terminie to, co możesz. Częściowa wpłata zmniejsza zaległość, od której liczy się odsetki za opóźnienie. W umowie sprawdź, na co pożyczkodawca zalicza wpłaty. Zwykły przelew między bankami jest rozliczany w sesjach Elixir, więc zlecony wieczorem w dniu terminu może zostać zaksięgowany później.

Rozmowa z pożyczkodawcą: o co możesz prosić

Od 19 lutego 2025 r. ustawa o kredycie konsumenckim zawiera osobny przepis o restrukturyzacji (art. 21a). Gdy spóźniasz się ze spłatą, pożyczkodawca wzywa Cię do zapłaty i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni roboczych od otrzymania wezwania. W tym samym piśmie informuje, że w ciągu 14 dni roboczych możesz złożyć wniosek o restrukturyzację zadłużenia.

Restrukturyzacja może polegać na wydłużeniu okresu umowy, odroczeniu części lub wszystkich rat, zmianie oprocentowania, zawieszeniu spłaty, spłatach częściowych, a nawet częściowym umorzeniu albo konsolidacji. Pożyczkodawca nie musi się zgodzić, a warunki ustalacie wspólnie. Jeśli odrzuci wniosek, musi bez zbędnej zwłoki przekazać Ci na piśmie lub na trwałym nośniku szczegółowe wyjaśnienie powodów (art. 21a ust. 5).

Zanim przyjmiesz propozycję, zapytaj, ile kosztuje zmiana i jak wygląda nowy harmonogram. Poproś też o potwierdzenie w dokumencie, nie tylko w rozmowie. Koszty odroczenia naliczone w ciągu 120 dni od wypłaty wliczają się do ustawowego limitu pozaodsetkowych kosztów (art. 36b), ale limit nie oznacza, że odroczenie jest za darmo. Pomocny może być wzór prośby o zmianę warunków.

Pierwszy tydzień: ułóż kolejność płatności

Gdy brakuje na kilka zobowiązań naraz, nie płać po kolei temu, kto najgłośniej przypomina. Zacznij od wydatków, których brak ma najcięższe skutki.

To porządek orientacyjny, nie przepis. Twoja sytuacja może wymagać innej kolejności, dlatego omów ją z doradcą z jednej z instytucji opisanych niżej.

Ile kosztuje opóźnienie

Za opóźnienie pożyczkodawca nalicza odsetki według stopy z umowy. Kodeks cywilny ogranicza je do odsetek maksymalnych za opóźnienie, czyli w skali roku do dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktu procentowego (art. 481 § 2 i § 2¹). Aktualną stopę referencyjną sprawdzisz na stronie NBP. Tutaj jej nie podajemy, bo się zmienia.

Jest też drugi limit. Łączna kwota opłat za zaległość i odsetek za opóźnienie nie może przekroczyć odsetek maksymalnych za opóźnienie policzonych od kwoty zaległości (art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim). Jeśli wezwanie zawiera opłaty, które wydają Ci się za wysokie, poproś o wyliczenie i porównaj je z tym limitem. Gdy się nie zgadza, złóż reklamację.

Zaległość ma także skutki poza pieniędzmi. Instytucja pożyczkowa przekazuje informacje o zaległościach do BIK lub do biura informacji gospodarczej (art. 9a ust. 8). Taki wpis może utrudnić uzyskanie kredytu w przyszłości.

Bezpłatna pomoc, z której możesz skorzystać

Rzecznik Finansowy

Pomaga w sporach z instytucjami finansowymi, zwłaszcza gdy reklamacja nie przyniosła rozwiązania. Informacje na rf.gov.pl.

Miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów

Bezpłatna porada blisko miejsca zamieszkania. Drogę do niego i do innych instytucji wskazuje strona UOKiK: pomoc dla konsumentów.

Nieodpłatna pomoc prawna i poradnictwo obywatelskie

Punkty działają w każdym powiecie, a poradnictwo obejmuje także sprawy osób zadłużonych. Zapisy i adresy punktów znajdziesz w serwisie gov.pl.

Federacja Konsumentów

Organizacja konsumencka, która udziela porad również w sprawach finansowych: federacja-konsumentow.org.pl.

Uważaj na firmy, które obiecują „oddłużenie” w zamian za opłatę z góry albo pełnomocnictwo do Twoich kont. Porady w instytucjach z listy wyżej są bezpłatne.

Czego nie robić

• Nie bierz nowej pożyczki na spłatę starej, zanim nie zmienisz budżetu. Kolejna prowizja powiększa dług, a za miesiąc problem wraca z wyższą kwotą. Gdy nową pożyczkę udziela ten sam pożyczkodawca lub podmiot powiązany w ciągu 120 dni, ustawa sumuje pozaodsetkowe koszty obu (art. 36c), ale nie zmniejsza długu.
• Nie milcz. Brak odpowiedzi nie zatrzymuje naliczania odsetek, a terminy z wezwania mijają.
• Nie obiecuj kwoty, której nie wpłacisz. Niedotrzymana ugoda utrudnia każdą następną rozmowę.
• Nie przekazuj danych logowania. Nikt, kto „negocjuje za Ciebie”, nie potrzebuje hasła do banku ani kodu BLIK.

Czego ten przykład nie pokazuje

Kwoty 540,42 zł i 300 zł są umowne. Rata pochodzi z naszego przykładu edukacyjnego, czyli 3 000 zł w 6 ratach przy 10 % w skali roku. Nie pokazujemy, ile odsetek za opóźnienie naliczy pożyczkodawca, bo zależy to od stopy w umowie, aktualnej stopy referencyjnej NBP i liczby dni zaległości.

Poza zakresem artykułu zostają postępowanie sądowe, egzekucja i upadłość konsumencka. To osobne procedury, w których potrzebna jest indywidualna porada prawna. Krótką instrukcję na dziś znajdziesz na stronie Trudności ze spłatą.

Najczęstsze pytania

Przydatne w tej sprawie

• Trudności ze spłatąSpokojne kroki przy problemie ze spłatą: umowa, wczesny kontakt z pożyczkodawcą, o co prosić, koszty opóźnienia, windykacja i bezpłatna pomoc.
• ReklamacjeGdzie i jak złożyć reklamację, co w niej napisać, terminy 30 i 60 dni, skutek braku odpowiedzi oraz dalsze kroki: Rzecznik Finansowy i sąd.
• Odpowiedzialne pożyczanieSytuacje, w których lepiej nie pożyczać, wyjścia bez nowego długu, prosty test obciążenia budżetu i zasady, którymi kieruje się Kwotiva.
• Wzór prośby o zmianę warunkówPusty wzór prośby o zmianę harmonogramu, odroczenie raty lub rozłożenie zaległości na części, z instrukcją wypełnienia.
• Kalkulator budżetuLokalny kalkulator budżetu: dochód minus regularne wydatki minus rata, bez oceny zdolności kredytowej, zapisu i wysyłania danych.