Zastrzeżony PESEL a pożyczka — co warto wiedzieć?

Co zmieniło się 1 czerwca 2024 r.

Od tego dnia banki i instytucje pożyczkowe muszą sprawdzić w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL, czy Twój numer jest zastrzeżony, zanim zawrą umowę kredytu lub pożyczki. Ten sam obowiązek dotyczy zmiany umowy, po której rośnie zadłużenie (art. 9b ust. 1). Zastrzeżenie sprawdzają też między innymi notariusze i operatorzy telekomunikacyjni przy wydawaniu duplikatu karty SIM.

Zastrzeżenie jest bezpłatne. Ustawisz je w aplikacji mObywatel, w serwisie mObywatel.gov.pl albo w dowolnym urzędzie gminy, z dokumentem tożsamości. Instrukcję prowadzi serwis gov.pl.

Najważniejsza część przepisu dotyczy skutków. Jeśli w chwili zawarcia umowy PESEL był zastrzeżony, kredytodawca nie może żądać spłaty od konsumenta ani jego następców prawnych i nie może sprzedać takiej wierzytelności (art. 9b ust. 2). Ryzyko pożyczki wziętej przez oszusta ponosi więc ten, kto nie sprawdził rejestru albo zignorował wynik.

Co zastrzeżenie zmienia w codziennych sprawach

Czasowe cofnięcie: jak je zaplanować

Gdy chcesz zawrzeć umowę, możesz cofnąć zastrzeżenie na stałe albo czasowo. Przy cofnięciu czasowym mObywatel prosi o wskazanie dnia i godziny, kiedy PESEL zostanie automatycznie zastrzeżony ponownie. Po tej chwili ochrona wraca bez Twojego udziału.

Okno dobierz do procesu pożyczkodawcy, a nie do chwili złożenia wniosku. Wniosek, decyzja i zawarcie umowy to osobne etapy, a rejestr sprawdza się przed zawarciem umowy. Przykład: składasz wniosek w poniedziałek o 18:00, decyzja przychodzi we wtorek rano, a umowę akceptujesz we wtorek o 10:00. Jeśli zastrzeżenie wróciło już we wtorek o 8:00, umowy nie da się zawrzeć i trzeba cofnąć je jeszcze raz.

Zapytaj więc pożyczkodawcę, na którym etapie sprawdza rejestr, i ustaw okno z zapasem, ale nie dłuższe, niż potrzebujesz. Cofnięcie na stałe działa inaczej: ochrona nie wraca sama i trzeba ją ustawić od nowa.

Wyjątki zapisane w ustawie

Przepis ma wąskie wyjątki. Nie stosuje się go, gdy łącznie spełnione są trzy warunki: pieniądze z kredytu trafiają do sprzedawcy lub usługodawcy, umowę zawiera się na odległość z uwierzytelnieniem konsumenta, a kredyty są udzielane w ramach umowy o charakterze ciągłym, w której łączne zobowiązania nie przekraczają minimalnego wynagrodzenia, a zastrzeżenie sprawdzono przy jej zawarciu (art. 9b ust. 3). Dotyczy to więc niektórych form finansowania zakupów, a nie zwykłej pożyczki gotówkowej.

Drugi wyjątek dotyczy awarii rejestru. Gdy system jest niedostępny, kredytodawca po ponownej nieudanej próbie może odmówić zawarcia umowy do czasu przywrócenia systemu albo zawrzeć ją po starannej i udokumentowanej weryfikacji tożsamości (art. 9b ust. 5).

Gdy ktoś wziął pożyczkę na Twoje dane

1. Zastrzeż PESEL od razu. Nie unieważnia to umowy zawartej wcześniej, ale blokuje kolejne próby.
2. Napisz do pożyczkodawcy. Poinformuj, że umowa nie została zawarta przez Ciebie, i poproś o jej kopię oraz o numer rachunku, na który wypłacono pieniądze. Zrób to w formie reklamacji, żeby mieć datę i obowiązek odpowiedzi.
3. Zgłoś przestępstwo na policji. Potwierdzenie zgłoszenia przyda się w rozmowach z pożyczkodawcą i z bankiem. Jeśli zginął dowód osobisty, zgłoś też jego utratę.
4. Sprawdź swoją historię kredytową. W raporcie z BIK zobaczysz zobowiązania zapisane na Twoje dane.
5. Zgłoś fałszywe wiadomości. Podejrzane SMS-y przekaż CERT Polska na numer 8080, a strony podszywające się pod firmy zgłoś przez incydent.cert.pl.

Zastrzeżenie PESEL a zgłoszenie utraty dowodu

Te dwie czynności często się myli. Zastrzeżenie PESEL dotyczy numeru i działa przy zawieraniu umów kredytu i pożyczki oraz przy innych czynnościach objętych przepisami. Zgłoszenie utraty dowodu osobistego unieważnia konkretny dokument, który zginął albo został skradziony. Jeśli ktoś ma Twój dowód, zrób obie rzeczy: zgłoś utratę i zastrzeż numer.

Zastrzeżenie nie cofa też wycieku danych, który już nastąpił. Numer PESEL zwykle towarzyszy Ci przez całe życie, więc ochrona ma sens na stałe, a nie tylko przez kilka dni po incydencie. Dlatego przy pożyczce wygodniej korzystać z cofnięcia czasowego: po zakończeniu procesu numer sam wraca pod ochronę.

Dlaczego Kwotiva nie pyta o PESEL

Nasz kalkulator i poradniki nie potrzebują numeru PESEL i go nie zbierają. Status zastrzeżenia sprawdza pożyczkodawca w urzędowym rejestrze, na etapie zawierania umowy. Strona, która obiecuje sprawdzić, czy „dostaniesz pożyczkę mimo zastrzeżenia”, w zamian za PESEL albo zdjęcie dowodu, nie należy do tej procedury, a przekazanie jej danych zwiększa ryzyko wyłudzenia. Jak rozpoznać fałszywą stronę, piszemy w dziale Bezpieczeństwo.

Czego ten przykład nie pokazuje

Godziny w przykładzie są umowne. Każdy pożyczkodawca ma własny proces i może sprawdzać rejestr w innym momencie, a czas od wniosku do umowy bywa krótszy lub dłuższy. Nie opisujemy sytuacji osób, które nie korzystają z mObywatela; dla nich drogą jest urząd gminy.

Opis wyjątków z art. 9b jest skrócony. Jeśli spór dotyczy konkretnej umowy, oprzyj się na pełnym tekście przepisu i na pisemnej odpowiedzi pożyczkodawcy na reklamację.

Najczęstsze pytania

Przydatne w tej sprawie

• Zastrzeżony PESELZastrzeżenie PESEL od 1.06.2024: jak zastrzec i czasowo cofnąć, co sprawdza kredytodawca i kto odpowiada za umowę zawartą mimo zastrzeżenia.
• BezpieczeństwoJak rozpoznać prawdziwą Kwotivę i fałszywe wiadomości: phishing, fałszywy SMS, kod BLIK, opłata z góry za pożyczkę. Kroki po incydencie i gdzie zgłosić.
• Jak sprawdzić firmęNazwa, KRS, NIP, wpis w rejestrze KNF, lista ostrzeżeń i domena: jak porównać dane firmy i rozpoznać fałszywego pożyczkodawcę.
• ReklamacjeGdzie i jak złożyć reklamację, co w niej napisać, terminy 30 i 60 dni, skutek braku odpowiedzi oraz dalsze kroki: Rzecznik Finansowy i sąd.
• WymaganiaTypowe wymagania pożyczkodawców i ich cel, rzeczy, których nie należy brać za regułę, zastrzeżony PESEL oraz lista do przygotowania.